Bệnh rụng lá Corynespora là bệnh từng gây thiệt hại đáng kể tại nhiều vùng trồng cao su. Tác nhân gây bệnh là nấm Corynespora cassiicola, có thể tấn công cây ở nhiều giai đoạn sinh trưởng và gây hại trên lá, cuống lá cũng như chồi.
Tại Việt Nam, bệnh được ghi nhận trên cây cao su từ năm 1999 và từng phát sinh mạnh tại một số vùng trồng trong những năm sau đó. Đặc biệt, một số dòng vô tính mẫn cảm có thể bị rụng lá nghiêm trọng khi gặp điều kiện thời tiết thuận lợi cho nấm phát triển.
Bệnh rụng lá Corynespora là gì?
Corynespora là bệnh do nấm gây ra và có khả năng xuất hiện trên cây cao su quanh năm. Bệnh có thể gặp tại vườn ươm, vườn nhân giống, vườn kiến thiết cơ bản và cả vườn đang khai thác.
Một trong những đặc điểm đáng chú ý của bệnh là khả năng gây rụng lá mạnh. Khi cây bị nhiễm nặng và rụng lá lặp lại, khả năng quang hợp giảm, từ đó ảnh hưởng đến sinh trưởng và năng suất của vườn cây.
Bệnh đã được ghi nhận tại nhiều quốc gia trồng cao su và từng trở thành vấn đề đáng quan tâm tại các vùng sản xuất cao su ở châu Á và châu Phi.
Không nên nhầm với hiện tượng vàng lá thông thường
Một vấn đề quan trọng khi quản lý bệnh là phải xác định đúng nguyên nhân.
Cây cao su bị vàng và rụng lá không đồng nghĩa với việc chắc chắn mắc bệnh Corynespora. Hiện tượng này còn có thể liên quan đến thiếu hoặc mất cân bằng dinh dưỡng, khô hạn, úng nước, cháy nắng, các bệnh khác hoặc quá trình thay lá sinh lý.
Đối với Corynespora, lá trên nhiều tầng tán có thể xuất hiện tình trạng vàng lốm đốm thay vì vàng đồng đều. Lá non có thể bị xoăn, biến dạng, trong khi một số chồi bị rụng lá và trở nên trơ trụi.
Do đó, cần quan sát đồng thời lá, cuống và chồi trước khi đưa ra nhận định.
Triệu chứng Corynespora trên lá cao su
Triệu chứng trên lá là dấu hiệu tương đối dễ quan sát.
Trên lá non, các vết bệnh có thể xuất hiện dạng tròn, màu xám đến nâu và có vùng vàng xung quanh. Khi bệnh tiến triển, lá non có thể bị xoăn, biến dạng rồi rụng.
Ở những lá đã chuyển xanh, một dấu hiệu đáng chú ý là các vết bệnh phát triển dọc theo hệ thống gân lá, tạo hình dạng thường được mô tả giống xương cá.
Khi điều kiện thuận lợi, vùng tổn thương có thể mở rộng, làm một phần phiến lá bị chết. Sau đó lá chuyển dần sang màu vàng hoặc vàng cam trước khi rụng.
Trên lá già, một số vị trí tổn thương có thể tạo thành các lỗ thủng.
Bệnh còn tấn công chồi và cuống lá
Corynespora không chỉ gây hại trên phiến lá.
Chồi xanh là một trong những bộ phận có thể bị nấm tấn công. Vết bệnh có thể xuất hiện dưới dạng những đường nứt dọc chồi, sau đó chuyển màu sẫm và có thể xuất hiện mủ.
Khi tổn thương lan rộng, chồi có nguy cơ bị chết. Trong trường hợp nghiêm trọng, sinh trưởng của cây có thể bị ảnh hưởng đáng kể.
Trên cuống lá, vết bệnh thường nhỏ và có màu sẫm. Đáng chú ý, khi cuống bị nhiễm bệnh, các lá chét có thể rụng khi vẫn còn xanh dù trên phiến lá chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng.
Điều kiện nào khiến bệnh phát triển mạnh?
Nhiệt độ và độ ẩm là hai yếu tố có ảnh hưởng lớn đến quá trình phát triển của nấm.
Bài viết kỹ thuật trên website ghi nhận điều kiện khoảng 28°C cùng độ ẩm cao thuận lợi cho nấm phát triển. Bào tử có thể tồn tại trên mô bệnh, lá khô và một số nguồn bệnh trong vườn.
Giai đoạn chuyển tiếp giữa mùa khô và mùa mưa cần được đặc biệt chú ý. Những đợt mưa đầu mùa làm tăng độ ẩm, sau đó kết hợp với thời tiết nắng nóng có thể tạo điều kiện thuận lợi cho bào tử phát sinh và phát tán.
Vì vậy, công tác kiểm tra vườn nên được tăng cường trước và trong những giai đoạn thời tiết thuận lợi cho bệnh.
Vì sao Corynespora nguy hiểm đối với vườn cao su?
Lá đóng vai trò quan trọng trong quá trình quang hợp và sinh trưởng của cây.
Nếu bệnh làm rụng một lượng lớn lá, khả năng quang hợp của cây giảm. Trường hợp cây liên tục phải tái tạo bộ lá mới, nguồn dinh dưỡng cũng bị tiêu hao.
Đối với vườn kiến thiết cơ bản, bệnh nặng có thể ảnh hưởng đến tốc độ sinh trưởng và thời gian đạt tiêu chuẩn khai thác.
Đối với vườn đang khai thác, cây suy yếu có nguy cơ ảnh hưởng đến năng suất mủ. Mức độ thiệt hại phụ thuộc vào giống, tuổi cây, mức độ bệnh và điều kiện của từng vườn.
Phòng bệnh Corynespora từ vườn ươm
Nguồn cây giống khỏe mạnh là một yếu tố quan trọng để hạn chế nguy cơ đưa nguồn bệnh ra vườn sản xuất.
Cây trong vườn ươm cần được kiểm tra thường xuyên. Những cây xuất hiện triệu chứng nghi ngờ cần được theo dõi, phân loại và xử lý theo hướng dẫn chuyên môn.
Không nên đưa cây giống đang có biểu hiện bệnh ra trồng đại trà.
Bên cạnh đó, vệ sinh vườn ươm, kiểm soát độ ẩm và duy trì điều kiện thông thoáng cũng góp phần hạn chế môi trường thuận lợi cho nấm phát triển.
Quản lý nguồn bệnh trong vườn cao su
Bào tử và vật liệu thực vật bị bệnh có thể trở thành nguồn lây nhiễm. Vì vậy, vệ sinh vườn là một phần quan trọng trong quản lý Corynespora.
Người trồng nên thường xuyên kiểm tra tán cây, đặc biệt tại những khu vực từng xuất hiện bệnh.
Một số biện pháp quản lý cần chú ý gồm:
Theo dõi vườn thường xuyên vào giai đoạn có nguy cơ cao.
Phát hiện sớm cây có triệu chứng đặc trưng.
Quản lý nguồn cây giống và vật liệu nhân giống.
Duy trì vườn cây thông thoáng.
Chăm sóc và bón phân cân đối để cây sinh trưởng tốt.
Quản lý vật liệu thực vật nhiễm bệnh theo hướng dẫn kỹ thuật.
Ghi nhận khu vực bệnh để theo dõi diễn biến qua từng thời điểm.
Việc phát hiện sớm giúp xử lý tập trung và hạn chế nguy cơ bệnh lan rộng.
Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cần đúng hướng dẫn
Khi bệnh xuất hiện ở mức cần can thiệp, việc lựa chọn biện pháp hóa học phải dựa trên quy trình kỹ thuật và tình hình thực tế của vườn.
Không nên tự ý pha trộn nhiều loại thuốc hoặc sử dụng lại công thức cũ khi chưa xác định sản phẩm đó còn được phép sử dụng và phù hợp với tình trạng bệnh hiện tại.
Quy trình kỹ thuật cây cao su ban hành theo Quyết định 4689/QĐ-BNN-TT năm 2021 áp dụng cho các tổ chức, cá nhân tham gia sản xuất cao su tại Việt Nam và là một trong những tài liệu cần tham khảo khi quản lý sâu bệnh trên cây cao su.
Khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, cần tuân thủ đúng nhãn, danh mục thuốc được phép sử dụng, trang bị bảo hộ và các quy định về an toàn cho người lao động và môi trường.
Theo dõi vườn sau khi xử lý
Phòng trị Corynespora không kết thúc ngay sau một lần can thiệp.
Người trồng cần tiếp tục theo dõi khả năng phục hồi của bộ lá, sự xuất hiện của vết bệnh mới và tình trạng của các chồi.
Nếu bệnh tiếp tục phát triển, cần đánh giá lại nguyên nhân và mức độ nhiễm trước khi lựa chọn biện pháp tiếp theo.
Đặc biệt, những vùng từng bị bệnh nặng trong các năm trước cần được đưa vào nhóm theo dõi ưu tiên khi thời tiết bước vào giai đoạn thuận lợi cho nấm phát triển.
Chăm sóc cây khỏe giúp hạn chế thiệt hại
Một vườn cao su được chăm sóc tốt có khả năng duy trì sinh trưởng và phục hồi thuận lợi hơn khi chịu tác động của sâu bệnh.
Do đó, ngoài việc quản lý trực tiếp Corynespora, người trồng cần chú ý đến dinh dưỡng, thoát nước, vệ sinh vườn và tình trạng sinh trưởng chung của cây.
Không nên lạm dụng phân bón hoặc thuốc bảo vệ thực vật với mục đích làm cây phục hồi nhanh. Việc chăm sóc cần căn cứ vào tuổi cây, điều kiện đất và hướng dẫn kỹ thuật.
Kết luận
Bệnh rụng lá Corynespora trên cây cao su do nấm Corynespora cassiicola gây ra, có khả năng xuất hiện ở nhiều giai đoạn sinh trưởng và gây hại trên lá, cuống lá cũng như chồi.
Dấu hiệu đáng chú ý gồm lá vàng lốm đốm, lá non xoăn biến dạng, các vết bệnh phát triển theo dạng xương cá trên gân lá và hiện tượng rụng lá bất thường. Tuy nhiên, vàng và rụng lá cũng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nên cần xác định đúng bệnh trước khi xử lý.
Biện pháp quản lý hiệu quả cần kết hợp cây giống khỏe, kiểm tra vườn thường xuyên, vệ sinh nguồn bệnh, chăm sóc cân đối và can thiệp đúng kỹ thuật khi cần thiết.
Đặc biệt, người trồng không nên tự ý sử dụng các công thức thuốc cũ hoặc pha trộn thuốc theo kinh nghiệm. Việc phòng trị cần tuân thủ quy trình kỹ thuật cây cao su, danh mục thuốc bảo vệ thực vật hiện hành và hướng dẫn của cơ quan chuyên môn.
Quản lý tốt bệnh Corynespora không chỉ giúp duy trì bộ lá và khả năng sinh trưởng mà còn góp phần bảo vệ năng suất mủ và hiệu quả kinh tế của vườn cao su trong suốt chu kỳ khai thác.