Gỗ cao su sau khi kết thúc chu kỳ khai thác mủ có thể được thu hoạch và đưa vào ngành chế biến gỗ. Tuy nhiên, gỗ nguyên liệu sau khi cưa xẻ chưa thể sử dụng ngay để sản xuất nội thất. Độ ẩm, khả năng phát sinh nấm mốc, mối mọt và sự thay đổi kích thước trong quá trình sử dụng là những vấn đề cần được kiểm soát.
Trong đó, tẩm sấy gỗ cao su là một trong những công đoạn quan trọng giúp biến nguyên liệu gỗ tròn thành phôi gỗ có độ ổn định phù hợp hơn cho các bước gia công tiếp theo.
Gỗ cao su cần được xử lý trước khi sản xuất
Gỗ sau khi khai thác vẫn chứa một lượng nước đáng kể trong cấu trúc. Nếu đưa trực tiếp vào sản xuất, sự thay đổi độ ẩm theo môi trường có thể khiến gỗ co ngót, cong vênh hoặc phát sinh những khuyết tật ảnh hưởng đến sản phẩm.
Bên cạnh đó, gỗ tươi cũng có nguy cơ bị nấm mốc hoặc côn trùng gây hại nếu không được bảo quản phù hợp.
Vì vậy, quy trình chế biến thường bao gồm các công đoạn như cưa xẻ, cắt chọn, phân loại, ngâm tẩm, sấy, kiểm tra và đóng kiện. Tài liệu hướng dẫn kỹ thuật sản xuất cao su bền vững của Hiệp hội Cao su Việt Nam cũng mô tả quy trình sản xuất phôi gỗ cao su theo trình tự này, trong đó công đoạn sấy hướng đến độ ẩm khoảng 10% ± 2%.
Bước 1: Cưa xẻ gỗ cao su
Sau khi khai thác, gỗ tròn được đưa về cơ sở chế biến để phân loại và cưa xẻ theo quy cách.
Tùy mục đích sử dụng, gỗ có thể được xẻ thành thanh hoặc ván với chiều dày và chiều rộng khác nhau.
Ở bước này, việc lựa chọn quy cách xẻ có ảnh hưởng đến tỷ lệ thu hồi gỗ và khả năng sử dụng nguyên liệu ở những công đoạn sau.
Những thanh gỗ có kích thước phù hợp sẽ được tiếp tục xử lý, trong khi phần gỗ không đạt yêu cầu có thể được phân loại riêng để tận dụng cho những mục đích khác.
Bước 2: Cắt chọn và phân loại nguyên liệu
Sau khi cưa xẻ, gỗ cần được kiểm tra để loại bỏ hoặc phân loại những vị trí có khuyết tật.
Một số lỗi thường được quan tâm gồm mắt gỗ xấu, phần gỗ bị nứt, cong, sâu bệnh hoặc những vị trí không phù hợp với yêu cầu sản xuất.
Việc phân loại cũng có thể dựa trên chiều dài, chiều dày và chất lượng của từng thanh gỗ.
Đây là công đoạn giúp đồng nhất nguyên liệu trước khi đưa vào bể tẩm và lò sấy.
Theo sơ đồ kỹ thuật của Hiệp hội Cao su Việt Nam, sau cưa xẻ và cắt chọn, gỗ được phân loại theo quy cách và chất lượng trước khi chuyển sang công đoạn ngâm tẩm.
Bước 3: Ngâm tẩm gỗ cao su
Ngâm tẩm là công đoạn xử lý gỗ nhằm đưa dung dịch bảo quản vào nguyên liệu.
Tùy quy trình sản xuất, dung dịch có thể được sử dụng để hỗ trợ hạn chế nấm mốc, mối mọt và các tác nhân sinh học ảnh hưởng đến gỗ.
Trang nguồn từng giới thiệu một số nhóm hóa chất được sử dụng trong xử lý gỗ cao su như sản phẩm chứa Boron, chất hỗ trợ chống mốc hoặc dung dịch xử lý làm sạch. Tuy nhiên, việc lựa chọn hóa chất cần căn cứ vào mục đích sử dụng, quy định an toàn và hướng dẫn kỹ thuật của từng sản phẩm.
Không nên tự ý phối trộn hóa chất hoặc áp dụng một công thức cố định cho mọi quy trình sản xuất.
Tẩm áp lực giúp tăng khả năng thẩm thấu
Trong các dây chuyền hiện đại, ngâm tẩm có thể kết hợp với hệ thống chân không hoặc áp lực để hỗ trợ đưa dung dịch vào sâu hơn trong cấu trúc gỗ.
Phương pháp này giúp quá trình xử lý diễn ra đồng đều hơn so với việc chỉ ngâm gỗ trong dung dịch ở điều kiện thông thường.
Thời gian và điều kiện tẩm phụ thuộc vào loại gỗ, kích thước thanh gỗ, độ ẩm ban đầu và yêu cầu kỹ thuật của quy trình.
Sau khi hoàn thành, gỗ được đưa sang công đoạn sấy để tiếp tục kiểm soát độ ẩm.
Bước 4: Sấy gỗ cao su
Sấy là một trong những công đoạn quan trọng nhất của quá trình chế biến gỗ cao su.
Mục tiêu của sấy là đưa độ ẩm của gỗ về mức phù hợp với mục đích sử dụng, đồng thời hạn chế những biến đổi kích thước quá lớn sau khi gỗ được đưa vào sản xuất.
Tài liệu kỹ thuật của Hiệp hội Cao su Việt Nam đưa ra mức độ ẩm tham khảo khoảng 10% ± 2% đối với phôi gỗ cao su sau sấy.
Trong thực tế, độ ẩm mục tiêu có thể được điều chỉnh tùy sản phẩm, điều kiện môi trường và yêu cầu của khách hàng.
Quá trình sấy cần được kiểm soát về nhiệt độ, độ ẩm và tốc độ thoát ẩm để hạn chế hiện tượng nứt, cong hoặc biến dạng.
Vì sao kiểm soát độ ẩm lại quan trọng?
Gỗ là vật liệu có khả năng trao đổi ẩm với môi trường.
Khi độ ẩm trong gỗ thay đổi, kích thước của gỗ cũng có thể thay đổi theo. Nếu gỗ chưa được sấy đạt mức phù hợp mà đã đưa vào sản xuất, sản phẩm sau này có nguy cơ xuất hiện khe hở, cong vênh hoặc biến dạng.
Ngược lại, nếu sấy quá nhanh hoặc không phù hợp, ứng suất trong gỗ có thể tăng và dẫn đến nứt hoặc những khuyết tật khác.
Do đó, sấy không đơn giản là làm cho gỗ “khô” mà cần kiểm soát quá trình để đạt độ ẩm đồng đều và ổn định.
Bước 5: Kiểm tra sau khi sấy
Sau khi ra khỏi lò, gỗ cần được kiểm tra lại.
Các thanh gỗ có thể được đánh giá về độ ẩm, kích thước, độ cong, nứt và những khuyết tật phát sinh trong quá trình sấy.
Những thanh đạt yêu cầu sẽ được phân loại theo quy cách và chất lượng.
Một số thanh không đạt có thể được đưa sang nhóm chất lượng khác hoặc tiếp tục xử lý tùy mức độ.
Công đoạn kiểm tra giúp hạn chế việc đưa nguyên liệu không đạt tiêu chuẩn vào dây chuyền sản xuất nội thất.
Bước 6: Bó kiện và bảo quản
Sau khi phân loại, phôi gỗ được bó xếp và đóng kiện theo quy cách.
Tài liệu kỹ thuật sản xuất phôi gỗ cao su của Hiệp hội Cao su Việt Nam mô tả bước cuối gồm ra lò, bó xếp, đóng kiện, phân loại quy cách, kiểm tra chất lượng và nhập kho thành phẩm.
Kho chứa gỗ cần đảm bảo điều kiện phù hợp để hạn chế gỗ hút ẩm trở lại.
Đặc biệt, không nên đặt trực tiếp kiện gỗ xuống nền ẩm hoặc để gỗ tiếp xúc lâu với nước.
Việc lưu kho đúng cách giúp duy trì độ ẩm đã đạt được sau quá trình sấy.
Từ phôi gỗ đến ván ghép cao su
Sau khi hoàn thành tẩm sấy, phôi gỗ có thể được đưa vào các công đoạn gia công tiếp theo.
Tùy sản phẩm, thanh gỗ có thể được bào, cắt bỏ phần khuyết tật, nối đầu, ghép dọc hoặc ghép thành tấm.
Những thanh gỗ đạt yêu cầu có thể được ghép thành các tấm ván với kích thước khác nhau. Sau đó, bề mặt được gia công, chà nhám và hoàn thiện.
Trang nguồn cũng mô tả chuỗi công đoạn tiếp theo từ phôi gỗ sấy đến bào, cắt, nối, ghép và chà nhám để tạo thành ván ghép cao su.
Gỗ cao su tẩm sấy được ứng dụng rộng rãi
Sau khi xử lý đạt yêu cầu, gỗ cao su có thể được sử dụng làm nguyên liệu cho nhiều sản phẩm.
Trong ngành nội thất, các ứng dụng phổ biến gồm:
Bàn ăn và ghế ăn.
Bàn làm việc.
Bàn học.
Bàn cafe.
Bàn trà.
Kệ sách.
Kệ giày dép.
Kệ trang trí.
Kệ nhà bếp.
Các sản phẩm lưu trữ.
Khả năng gia công linh hoạt cùng màu gỗ tương đối sáng giúp gỗ cao su phù hợp với nhiều phong cách nội thất.
Tẩm sấy không thay thế hoàn toàn khâu bảo quản
Một quan niệm cần tránh là gỗ đã tẩm sấy thì có thể sử dụng trong mọi điều kiện.
Trên thực tế, độ bền và độ ổn định của sản phẩm còn phụ thuộc vào thiết kế, chất lượng phôi, lớp hoàn thiện, môi trường sử dụng và cách bảo quản.
Đồ nội thất gỗ cao su vẫn nên được sử dụng trong điều kiện phù hợp, hạn chế tiếp xúc lâu với nước hoặc độ ẩm quá cao.
Khi vệ sinh, nên sử dụng khăn mềm và lau khô bề mặt sau khi làm sạch.
Kiểm soát hóa chất là yêu cầu quan trọng
Trong quá trình tẩm gỗ, việc lựa chọn và sử dụng hóa chất cần được kiểm soát chặt chẽ.
Doanh nghiệp cần sử dụng sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, tài liệu kỹ thuật đầy đủ và phù hợp với mục đích xử lý.
Người lao động trực tiếp vận hành bồn tẩm hoặc thiết bị xử lý cần được trang bị phương tiện bảo hộ phù hợp.
Đồng thời, dung dịch sau sử dụng cần được thu gom và xử lý theo quy định, tránh xả trực tiếp ra môi trường.
Đặc biệt, không nên sử dụng những hóa chất đã bị hạn chế hoặc cấm sử dụng chỉ dựa trên tài liệu cũ.
Kết luận
Quy trình tẩm sấy gỗ cao su là một chuỗi công đoạn quan trọng nhằm biến gỗ nguyên liệu sau khai thác thành phôi gỗ có chất lượng và độ ổn định phù hợp cho sản xuất.
Quy trình cơ bản gồm cưa xẻ, cắt chọn, phân loại, ngâm tẩm, sấy, kiểm tra, bó xếp và bảo quản. Tài liệu hướng dẫn kỹ thuật của Hiệp hội Cao su Việt Nam cũng xác định ngâm tẩm nhằm xử lý chống mốc, mối mọt và công đoạn sấy hướng đến độ ẩm khoảng 10% ± 2% đối với phôi gỗ cao su.
Trong đó, kiểm soát độ ẩm là yếu tố đặc biệt quan trọng bởi nó ảnh hưởng đến khả năng ổn định kích thước của gỗ trong quá trình gia công và sử dụng.
Sau khi tẩm sấy đạt yêu cầu, gỗ cao su có thể tiếp tục được gia công thành phôi, ván ghép và nhiều sản phẩm nội thất như bàn ghế ăn, bàn làm việc, bàn học, kệ sách, kệ giày dép và kệ trang trí.
Một quy trình tẩm sấy được kiểm soát tốt không chỉ giúp nâng cao chất lượng nguyên liệu mà còn góp phần tận dụng hiệu quả thân cây cao su sau chu kỳ khai thác mủ, tạo thêm giá trị cho ngành chế biến gỗ và nội thất Việt Nam.