Quy trình kỹ thuật canh tác cây cao su từ trồng mới đến chăm sóc

Cây cao su là loại cây công nghiệp có chu kỳ sinh trưởng dài, vì vậy hiệu quả của vườn cây phụ thuộc rất lớn vào chất lượng giống và kỹ thuật chăm sóc trong những năm đầu. Từ khâu lựa chọn đất, chuẩn bị cây giống đến trồng mới, làm cỏ và bón phân, mỗi công đoạn đều có ảnh hưởng nhất định đến khả năng sinh trưởng của cây.

Bài viết trên website được xây dựng từ quy trình kỹ thuật áp dụng tại Lâm Đồng và đăng tải từ năm 2020. Nội dung dưới đây được biên tập lại theo hướng tổng quan, đồng thời đối chiếu với Quyết định 4689/QĐ-BNN-TT năm 2021 về Quy trình kỹ thuật cây cao su.

Điều kiện tự nhiên phù hợp với cây cao su

Cây cao su (Hevea brasiliensis) có nguồn gốc từ khu vực nhiệt đới Nam Mỹ và thích hợp với điều kiện khí hậu nóng ẩm.

Theo tài liệu gốc, cây phát triển tốt trong điều kiện nhiệt độ tương đối cao và lượng mưa khoảng 1.500–2.000 mm/năm nếu lượng mưa được phân bố tương đối phù hợp. Đất trồng cần có khả năng thoát nước, tầng đất đủ sâu và hạn chế tình trạng ngập úng.

Đặc điểm bộ rễ cũng cần được quan tâm khi lựa chọn đất. Cây cao su có rễ cọc phát triển sâu và hệ thống rễ bên tập trung nhiều ở lớp đất mặt. Vì vậy, đất cần vừa đảm bảo khả năng giữ ẩm vừa có độ thông thoáng cần thiết.

Điều kiện địa hình, độ cao, gió và khả năng thoát nước cũng cần được đánh giá trước khi quyết định trồng mới.

Lựa chọn cây giống là bước quan trọng

Chất lượng cây giống có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hình thành vườn cây sau khi trồng.

Cây giống cần có mắt ghép khỏe, phát triển ổn định, bộ rễ phù hợp và không bị dập, tróc vỏ hoặc tổn thương nghiêm trọng. Tùy phương pháp sản xuất, cây giống có thể được sử dụng dưới dạng tum trần, bầu cắt ngọn, bầu có tầng lá hoặc tum bầu có tầng lá.

Việc lựa chọn giống không nên chỉ dựa vào năng suất tiềm năng. Khả năng thích nghi với điều kiện địa phương, sức sinh trưởng và khả năng chống chịu bệnh cũng cần được xem xét.

Đặc biệt, cơ cấu giống cần phù hợp với khuyến cáo kỹ thuật tại từng vùng thay vì áp dụng một giống cho mọi khu vực.

Chuẩn bị đất trước khi trồng

Đất trồng cao su cần được chuẩn bị trước mùa vụ để đảm bảo cây có điều kiện phát triển ngay sau khi xuống giống.

Công việc chuẩn bị có thể bao gồm phát dọn thực bì, xử lý cỏ dại, thiết kế hệ thống đường vận chuyển, phân chia lô và bố trí hàng cây.

Theo tài liệu gốc, việc chuẩn bị đất nên hoàn thành trước thời vụ trồng một khoảng thời gian nhất định để có điều kiện xử lý đất và kiểm soát cỏ dại.

Với khu vực có địa hình dốc, việc thiết kế hàng theo đường đồng mức có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế dòng chảy mặt và xói mòn đất.

Thiết kế lô và hàng cây hợp lý

Thiết kế vườn là một phần quan trọng trong quy trình canh tác bởi cây cao su được duy trì trong nhiều năm.

Lô trồng cần có hệ thống đường phù hợp để phục vụ chăm sóc, vận chuyển vật tư và thu gom mủ sau này.

Trên địa hình tương đối bằng phẳng, hàng cây có thể được bố trí theo hướng phù hợp với điều kiện ánh sáng và quản lý vườn. Đối với đất dốc, cần ưu tiên thiết kế theo đường đồng mức và kết hợp các giải pháp chống xói mòn.

Một hệ thống giao thông nội bộ hợp lý cũng giúp giảm chi phí vận chuyển trong suốt quá trình chăm sóc và khai thác.

Trồng cây đúng thời vụ

Thời vụ trồng cao su cần căn cứ vào điều kiện mưa và độ ẩm đất tại từng địa phương.

Trồng vào thời điểm đất đã có đủ ẩm giúp cây nhanh chóng phục hồi bộ rễ và phát triển chồi sau khi xuống giống.

Hố trồng cần được chuẩn bị trước, đất trong hố được xử lý phù hợp và cây được đặt thẳng, tránh làm vỡ bầu hoặc gây tổn thương bộ rễ.

Sau khi trồng, cần kiểm tra tỷ lệ sống và tiến hành trồng dặm những vị trí cây chết hoặc sinh trưởng kém để đảm bảo mật độ vườn.

Chăm sóc cây trong thời kỳ kiến thiết cơ bản

Những năm đầu là giai đoạn quan trọng để hình thành bộ khung và tán cây.

Người trồng cần thường xuyên kiểm tra cây, làm cỏ, tủ gốc, bón phân và tỉa cành theo tình trạng sinh trưởng.

Tài liệu trên website đề cập đến việc làm cỏ theo bồn trong giai đoạn đầu, sau đó chuyển sang làm cỏ theo băng kết hợp hoàn thiện đường đồng mức. Tủ gốc bằng vật liệu thực vật cũng được áp dụng trong những năm đầu nhằm giúp duy trì độ ẩm và hạn chế cỏ cạnh tranh.

Việc tỉa cành cần có kiểm soát, tránh cắt bỏ quá nhiều cành khiến cây mất cân đối hoặc ảnh hưởng đến quá trình hình thành tán.

Bón phân cần dựa trên nhu cầu của cây

Dinh dưỡng là yếu tố quan trọng đối với sinh trưởng của cây cao su.

Trong giai đoạn kiến thiết cơ bản, việc bón phân cần căn cứ vào tuổi cây, đặc điểm đất và tình trạng sinh trưởng. Tài liệu gốc chia lượng phân theo hạng đất và từng năm tuổi.

Đối với cây đang khai thác, quy trình kỹ thuật mới cũng nhấn mạnh việc xác định nhu cầu dinh dưỡng dựa trên chẩn đoán dinh dưỡng. Các mức phân trong bảng chỉ nên được xem là lượng tham khảo khi chưa có kết quả chẩn đoán cụ thể.

Vì vậy, không nên bón phân theo một công thức cố định cho mọi vườn.

Chăm sóc vườn cao su khi bước vào khai thác

Khi cây đạt tiêu chuẩn khai thác, công tác chăm sóc vẫn cần được duy trì.

Bón phân, quản lý cỏ dại, theo dõi sâu bệnh và bảo vệ bộ rễ tiếp tục có ảnh hưởng đến sức khỏe cây và khả năng duy trì năng suất.

Đặc biệt, việc khai thác mủ cần được thực hiện đúng kỹ thuật để hạn chế gây tổn thương quá mức cho vỏ cây.

Vườn khai thác cũng cần được theo dõi thường xuyên để phát hiện bệnh trên lá, thân, cành và khu vực mặt cạo.

Quản lý sâu bệnh và điều kiện thời tiết

Cao su có thể chịu ảnh hưởng của nhiều loại bệnh, đặc biệt trong điều kiện độ ẩm cao và mưa kéo dài.

Một số bệnh đáng chú ý gồm Corynespora, Botryodiplodia, phấn trắng và nấm hồng.

Việc kiểm tra vườn thường xuyên giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Khi phát hiện bệnh, cần xác định đúng nguyên nhân và mức độ trước khi lựa chọn biện pháp xử lý.

Ngoài sâu bệnh, khô hạn, úng nước, gió mạnh và biến động nhiệt độ cũng có thể ảnh hưởng đến cây.

Do đó, canh tác cao su hiệu quả cần kết hợp giữa chăm sóc dinh dưỡng, quản lý nước và theo dõi sức khỏe vườn cây.

Cần cập nhật quy trình kỹ thuật mới

Một điểm quan trọng khi tham khảo các tài liệu kỹ thuật cũ là cần xác định rõ thời điểm và phạm vi áp dụng.

Bài viết ban đầu trên website được đăng năm 2020 và nêu phạm vi áp dụng cho các vùng trồng cao su trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.

Trong khi đó, ngày 01/12/2021, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành Quyết định 4689/QĐ-BNN-TT, kèm theo Quy trình kỹ thuật cây cao su; văn bản quy định phạm vi áp dụng cho các tổ chức, cá nhân tham gia sản xuất cây cao su tại Việt Nam.

Vì vậy, khi triển khai trồng mới, tái canh hoặc chăm sóc vườn cây, người sản xuất nên ưu tiên các quy trình và khuyến cáo kỹ thuật hiện hành.

Từ cây cao su đến giá trị gỗ cao su

Một trong những điểm đặc biệt của cây cao su là giá trị kinh tế không chỉ nằm ở mủ.

Sau khi hoàn thành chu kỳ khai thác, thân cây có thể được tận dụng làm nguyên liệu cho ngành chế biến gỗ.

Gỗ cao su sau khi khai thác có thể được xẻ, xử lý, sấy và gia công thành nhiều sản phẩm như bàn ghế ăn, bàn làm việc, bàn học, kệ sách, kệ giày dép, bàn trà và kệ trang trí.

Việc kết hợp giá trị từ mủ và gỗ giúp mở rộng chuỗi giá trị của cây cao su, đồng thời tạo thêm nguồn nguyên liệu cho ngành nội thất.

Kết luận

Quy trình kỹ thuật canh tác cây cao su cần được thực hiện đồng bộ từ lựa chọn giống, đánh giá điều kiện đất, chuẩn bị mặt bằng, thiết kế lô, trồng mới đến chăm sóc và quản lý dinh dưỡng.

Trong đó, chất lượng cây giống, khả năng thoát nước, kiểm soát cỏ dại, chăm sóc bộ rễ và cung cấp dinh dưỡng cân đối là những yếu tố có ảnh hưởng lớn đến quá trình hình thành vườn cây.

Đối với các tài liệu kỹ thuật được biên soạn từ những năm trước, người trồng cần chú ý đến phạm vi và thời điểm áp dụng. Hiện nay, Quyết định 4689/QĐ-BNN-TT ngày 01/12/2021 là văn bản ban hành Quy trình kỹ thuật cây cao su áp dụng cho sản xuất cao su tại Việt Nam.

Canh tác đúng kỹ thuật không chỉ giúp cây sinh trưởng ổn định, nâng cao hiệu quả khai thác mủ mà còn góp phần duy trì chất lượng thân cây, tạo nguồn nguyên liệu gỗ cao su cho ngành chế biến và sản xuất nội thất sau chu kỳ khai thác.